De Franke spraoke in hun riek ’n variëteit vaan taole, die op ’t begin oonderein evels väöl obbein liekende. Aajdfrans, zoe wie väöl dialekte vaan Aajdhoegduits waore spraoke die door de Franke gesproke woorte. Later oontwikkelde die z’ch tot ander spraoke, wie Frans, Hollands, Prusisch en Limbörgs.

Door assimilatie vaan ’t Romaons volksdeil in Vlaondere, Braobant, Limbörg en ’t Rienland en de assimilatie vaan ’t Germaonstaoleg deil in ’t Romaonstaoleg gebeed vaan noe de Waoleland en Frankriek, lag z’ch in de zevende en achste iew de Germaons-Romaonse spraokgrens vas. In ’t Limbörgs gedeilte vaan dit minggebeed, mèt zien eige versie vaan ’t Wes-Germaons, woorte noe mie en mie aonzatte gegeve veur ’t begin vaan wat noe es Limbörgs gelt.

Wie vaanaof de veerde iew versjèllende Germaonse stamme z’ch in ’t Roemeins riek neerlete, kaome zie ouch in aonraking mèt de gesjreve Roemeinse wètte. Mèt dat es veurbeeld woorte in de viefde en zèsde iew versjèllende Germaonse wètte opgesjreve, vaan oonder andere de Visigothe, de Allemanne, de Bourgoonjers en de Salische en Rippuarische Franke. De meiste vaan dees tekste zien min of mie indirekte veurluipers vaan ’t Limbörgs, die in tied en qua gebruukde spraok korterbij stoon es de Oos-Germaonse biebeleuverzètting. Ein vaan dees tekste, de Lex Salica of Salische Wèt is ’nen direktere veurluiper, allewel me nog neet vaan Limbörgs kint kalle, umtot dezen teks nog te oongedifferentiëerd Germaons is en gein typisch Limbörgse kinmerke vertuint.
De Frankische keuning Clovis heet tösse 507 en 511 de Lex Salica laoten opteikene. ’t Is ein vaan de belankriekste Germaonse wètbeuk, wat zienen invlood heet doen gelle tot in de Middeliewe. De Lex Salica is op ze Latien gesjreve gewore, meh heet väöl aofzunderleke Germaonse wäörd, die de Malbergse Glosse geneump weure, en die daomèt tot de ajdste gesjreve veurluipers vaan ’t Limbörgs hure. Eine vaan de ajdste zinne is: Maltho thi afrio lito, wat beteikent ,Iech maak d’ch vrij, haafvrije’, ’n formuul die oetgesproke woort bij ’t vrijverklaore vaan ’nen haafvrije mins.

Wat hei-oet bliek is tot de euverheid in deen tied in eder geval es gesjreve spraok neet de volkstaol gebruukde. Dat laog ouch neet veur de hand. De Roemeine hadde de euverheersjappij euver väöl volke in hun riek en bedeende z’ch vaan hun eige taol, ’t Latien, veur dees volke aon hun wètte te oonderwerpe en te kinne regere. Eus Limbörgse veurawwers hadde dus mèt ’n Latienstaolege euverheid vaan doen. De bovelaog vaan de Franke, die nao ’t ineinvalle vaan ’t Roemeinse riek en ’t vertrèk vaan de Roemeinse tróppe d'n einegste regeerder euver hun eige volk woorte, waore netuurlek geweend z’ch vaan ’t Latien te bedene en bleve dat ouch nao ’t ineinvalle vaan ’t Roemeins riek gebruke.

De vreugste ambsstökker woorte dus oonder de Roemeine en later de Franke op ze Latien gesjreve. Ouch oonder de Karolingische Franke waor de taol vaan bestuur en weitesjap, zoe wie vaan de kèrk Latien, wat deende es bindmiddel tösse de versjèllende Germaonse en Romaonse volke in dat oetgestrèkde riek. Toch gaof ’t get eupeningskes veur de volkstaol. Sjarel de Groete stimuleerde tot veur ’t Euze Vajer en de geloufsbelijenis de volksspraok gebruuk kós weure. De kèrk, op ’t Concilie vaan Tours in 831, leet, um reie vaan verstoonbaarheid, ouch de preek in de volksspraok touw. Neve Latien moot dus in deen tied de vreuge veurluiper vaan eus allewijleg Limbörgs in de kèrk gekloonken höbbe.

Bronnelies
Robinson, O. W., Old English and its closest relatives; A survey of the earliest Germanic languages, Stanford University Press, 1992.
Tervooren, Helmut, Van der Masen tot op den Rijn; ein Handbuch zur Geschichte der mittelalterlichen volkssprachlichen Literatur im Raum von Rhein und Maas, Historisches Verein für Geldern und Umgegend (105), 2005.
Vries, de, J. W., Willemyns, R., Bruger, P., Het verhaal van een taal; negen eeuwen Nederlands, Prometheus Amsterdam, 1993.
Willemyns, R., Het verhaal van het Vlaams; De geschiedenis van het Nederlands in de Zuidelijke Nederlanden, Standaard Uitgeverij Antwerpen, 2003.

http://www.ned.univie.ac.at/publicaties/taalgeschiedenis/en/anltexte.htm (28-5-2008).