Grammair

vervoging – regelmaotege en oonregelmaotege werkwäörd – oetlègk

Gearsjiveerd oonder: Werkwoord — yuri @ 11:44 am

De vervoging van de werkwäörd weurt beïnvlood door versjèllende factore. Aon de hand vaan dees factore is de volgende oonderverdeiling ouch gemaak gewore. De huidoonderverdeiling is tösse regelmaotege (zwake) en oonregelmaotege (sterke) werkwäörd.

 A. Regelmaotege (zwake) werkwäörd – Vervogingswijs

Oonder regelmaotege werkwäörd weurt normaal allein verstande tot z’ch hunnen oonvoltoejd verleien tied (ovt) en voltoejd deilwoord op ’n regelmaotege meneer vörme. In vergelieking mèt de oonregelmaotege werkwäörd kint me evels zègke tot ouch hunnen oonvoltoejd tegewoordegen tied (ott) z’ch op ’n regelmaotege meneer vörmp. Regelmaotege werkwäörd höbbe dus ’n vervogingswijs, die veur hunnen oonvoltoejd tegewoordegen tied, hunnen oonvoltoejd verleien tied en hun voltoejd deilwoord regelmaoteg is. Wijer speule verumlauting en toenverandering, anders es bij oonregelmaotege werkwäörd, gein rol. In ’t geval vaan verumlauting beteikent dat tot d’n huidklinker vaan de infinitief z’ch in d’n oonvoltoejd tegewoordegen tied neet verandert. D’n toen, dee bij deen huidklinker huurt, verandert z’ch neet bij de vervoging vaan de oonvoltoejd tegewoordege en verleie tije en ’t voltoejd deilwoord (en ou’neet bij ’t tegewoordeg deilwoord en de gebejende wies).

De regelmaotege werkwäörd kinne veer versjèllende subcattegorieje. Dees subcattegorieje zien direk gerillateerd aon veer versjèllende vervogingswijs. Dat hèt tot eder werkwoord in die subcattegorie op die meneer vervoog weurt en dezelfden oetgank krieg. Per cattegorie volg hei de sjemaotischen oetlègk, iers veur d’n oonvoltoejd tegewoordegen tied, denao veur d’n oonvoltoejd verleien tied es es lèste veur ’t voltoejd deilwoord. De vervoging vaan ’t tegewoordeg deilwoord en de gebejende wies weure hei neet oetgelag, umtot dees apaart besproke zölle weure.

Aofkortinge  
beleef beleefheidsvörm
ink inkelvoud
mv miervoud
ott oonvoltoejd tegewoordegen tied
ovt oonvoltoejd verleien tied
pers persoen

 Oonvoltoejd Tegewoordegen Tied

Cattegorie A1

1 pers ink 2 pers ink 3 pers ink 1/3 pers mv 2 pers ink/mv (beleef) / 2 pers mv
stam stam + s stam + t infinitief stam + t

Cattegorie A2

1 pers ink 2 pers ink 3 pers ink 1/3 pers mv 2 pers ink/mv (beleef) / 2 pers mv
stam stam + s stam + k infinitief stam + k

Cattegorie A3

1 pers ink

 

2 pers ink 3 pers ink 1/3 pers mv 2 pers ink/mv (beleef) / 2 pers mv
stam stam + s stam + p infinitief stam + p

Cattegorie A4

1 pers ink 2 pers ink 3 pers ink 1/3 pers mv 2 pers ink/mv (beleef) / 2 pers mv
stam stam + s stam infinitief stam

 Oonvoltoejd Verleien Tied

Cattegorieje A1, A2, A3, A4

1 pers ink 2 pers ink 3 pers ink 1/3 pers mv 2 pers ink/mv (beleef) / 2 pers mv
stam + de stam + des stam + de stam + de stam + det

 Voltoejd Deilwoord

Cattegorie Vörming
A1 ge + stam + d
A2 ge + stam + k
A3 ge + stam + p
A4 ge + stam

 

 B. Oonregelmaotege (sterke) werkwäörd – Vervogingspatroene

De oonregelmaotege werkwäörd vörme z’ch neet allein hunnen onvoltoejd verleien tied en voltoejd deilwoord op ’n oonregelmaotege meneer. Ouch hunnen oonvoltoejd tegewoordegen tied vörmp z’ch oonregelmaoteg, beïnvlood door versjèllende factore.

V’r kinne hei daan ouch neet kalle vaan vervogingswijs, umtot ’t, in tegestèlling tot de regelmaotege werkwäörd, geine regelmaot gief boenao de oonregelmaotege werkwäörd vervoog weure. Neet allein kriege zie oonderein neet dezelfde oetgeng, meh ander factore (die oonder besproke weure) doen de oonregelmaotege werkwäörd ouch in de vervoging vanein versjèlle.

Allewel veur de oonregelmaotege werkwäörd dus gein vervogingswijs bestoon, gief ’t wel vervogingspatroene. Ze mage daan wel neet dezelfde oetgeng deile, meh sommege regelmaotege werkwäörd weure wel vervoog nao ’nzelfde patroen of structuur. Heibij speule verumlauting vaan (e deil vaan) d’n onvoltoejd tegewoordegen tied en toenverandering ’n rol.

Mèt verumlauting weurt gemeind tot d’n huidklinker vaan de infinitief z’ch verandert bij vervoging van d’n oonvoltoejd tegewoordegen tied (ott). De klinker verandert z’ch ouch in de verleien tied netuurlek, meh dat kump umtot ’t hei um ’n oonregelmaoteg werkwoord geit. E veurbeeld is bij de infinitief ’fluite’, woebij d’n huidklinker ’ui’ is. D’n twiede persoen inkelvoud ott is evels ’flöt’. D’n huidklinker ’ui’ heet z’ch verandert nao ’ö’. Dees verumlauting vaan d’n huidklinker kump bij väöl werkwäörd in d’n oonvoltoejd tegewoordegen tied veur, meh edere klinker heet ’n ander meneer veur verumlaut te weure.

Mèt toenverandering weurt gemeind tot d’n toen dee de klinker vaan de infinitief vaan e werkwoord heet, z’ch verandert bij vervoging. Beveurbeeld, bij de infinitief ’nu~mme’ heet de ’u’ ’ne sleiptoen (hei aongegeve mèt ~ nao de klinker). D’n ierste persoen inkelvoud (ott) is evels nu/m, woebij de ’u’ ’ne stoettoen heet (hei aongegeve mèt / nao de klinker). Wienie z’ch ’n toenverandering veurdeit is vaan geval tot geval versjèllend. Soms gebäört de toenverandering allein bij d’n 2de en 3de persoen inkelvoud (ott). Soms bij de 2de en 3de persoen inkelvoud plus de 2de persoen inkelvoud en miervoud beleefheidsvörm (ott). In weer ander gevalle weurt d’n toen vaan alle vörm vaan d’n oonvoltoejd tegewoordegen en verleien tied veranderd, oetgezunderd bij d’n 1ste en 2de persoen miervoud ott (die dezelfde vörm höbbe es de infinitief). Bij sommege gevalle behèlt de oonvoltoejd verleien tied dezelfden toen es de infinitief; in ander gevalle verandert deen toen z’ch.

De oonderverdeiling veur de oonregelmaotege werkwäörd gebäört aon de hand vaan twie menere: verumlauting en toenverandering. Verumlauting weurt gebruuk es huidmeneer veur de oonregelmaote werkwäörd vanein te oondersjeie. De cattegorie oonregelmaotege werkwäörd heet zoe drei subcattegorieje; subcattegorie 1 woebij gein verumlauting veurkump, subcattegorie 2 woebij wel verumlauting veurkump en ’n rammenantecattegorie veur wat euverblief, subcattegorie 3.

De wijer oonderverdeiling binne de subcattegorieje 1 en 2 gebäört daan aon de hand vaan toenverandering. Geloerd weurt of toenverandering in d’n oonvoltoejd tegewoordegen tied (ott) of in d’n oonvoltoejd verleien tied (ovt) veurkump, en zoe jao in wat veur gevalle. Beveurbeeld, de werkwäörd vaan cattegorie B1-2 kriege, umtot ze oonderdeil vörme vaan de huidcattegorie B1, gein verumlauting, meh höbbe wel ’n toenverandering in de ganse verleien tied. Bij cattegorie B2-2 kriege de werkwäörd, umtot ze oonderdeil zien vaan huidcattegorie B2, wel ’n toenverandering, te weite in d’n oonvoltoejd tegewoordegen tied 2de en 3de persoen inkelvoud. Ouch kriege de werkwäörd vaan cattegorie B2-2 ’n toenverandering in de ganse verleien tied.

Zoe oontsteit bij eder subcattegorie ’n oonderverdeiling in vervogingspatroene, die hun eige combinatie zien vaan meugeleke verumlauting en toenverandering.

 B1 Gein Verumlauting

B1 Verumlauting Toenverandering
B1-1    
B1-2   ovt
B1-3   ott – 2/3 ink, 2 ink/mv (beleef), 2 mv
B1-4   ott -  gans (minus 1/3 mv)
B1-5   ott – gans (minus 1/3 mv)

ovt

B1-6   ott – gans (minus 1/3 mv, 2 ink/mv (beleef), 2 mv)

ovt

 B2 Verumlauting

B2 Verumlauting Toenverandering
B2-1 ott – 2/3 ink  
B2-2 ott – 2/3 ink ovt
B2-3 ott – 2/3 ink ott – 1 ink, 2 ink/mv (beleef), 2 mv
B2-4 ott – 2/3 ink ott – 2/3 ink

ovt

B2-5 ott – 2/3 ink ott – 1 ink, 2 ink/mv (beleef), 2 mv

ovt

B2-6 ott – 2/3 ink, 2 ink/mv (beleef), 2 mv ott – 2/3 ink, 2 ink/mv (beleef), 2 mv
B2-7 ott – 2/3 ink ott – 2/3 ink, 2 ink/mv (beleef), 2 mv

ovt

B2-8 ott – 2/3 ink ott – 1 ink, 2 ink/mv (beleef), 2 mv

ovt

B2-9 ott – 2/3 ink, 2 ink/mv (beleef), 2 mv ott – 2/3 ink, 2 ink/mv (beleef), 2 mv

ovt

B2-10 ott – 2/3 ink ott – gans (minus 1/3 mv)

ovt

B2-11 ott – gans (minus 1/3 mv) ovt
B2-12 ott – gans (minus 1/3 mv) ott – gans (minus 1/3 mv)
B2-13 ott – gans (minus 1/3 mv) ott – gans (minus 1/3 mv)

ovt

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

B3 Rammenantecattegorie

B3-1 Hölpwerkwäörd
B3-2 Mieres

Powered by WordPress